ZOO Planckendael zet bedreigde eikelmuizen uit in de natuur

Door: Timothy Meersman / Op: 2 oktober 2026 / 4 min / België, Dierenparken, Planckendael

Royal Antwerp ZOO Foundation zet samen met haar dierenpark ZOO Planckendael voor het eerst een 30-tal bedreigde eikelmuizen uit in de natuur. De uitzetting is de eerste in een langlopend project samen met het Agentschap voor Natuur en Bos om de bedreigde soort in Vlaanderen te beschermen en terug te brengen.

Royal Antwerp ZOO Foundation en ZOO Planckendael bouwen daarbij voort op jarenlange ervaring met het beschermen en behouden van bedreigde diersoorten, van bonobo’s en monniksgieren in het buitenland tot kieviten in eigen land. Die expertise wordt nu ook ingezet om de eikelmuis een toekomst te geven.

Opvang van eikelmuizen

Geschikte leefgebieden van de eikelmuis verdwijnen en raken steeds meer van elkaar afgesneden. Om te voorkomen dat lokale populaties verdwijnen, zet ZOO Planckendael zijn expertise in om eikelmuizen op te vangen en voor te bereiden op een terugkeer naar de natuur. Tijdens hun verblijf in ZOO Planckendael krijgen de dieren de nodige verzorging en worden ze veterinair opgevolgd. Ook hun genetische verwantschap wordt in kaart gebracht. Zo wordt stap voor stap toegewerkt naar hun uitzetting. Nu is het zover: een eerste groep kan opnieuw de natuur in.

“We hebben de dieren maandenlang elke dag verzorgd. Je leert hun gedrag kennen en ziet ook de jongen opgroeien. Dan is het heel bijzonder dat een eerste groep nu opnieuw de natuur in kan. Voor hen begint daar een heel nieuw hoofdstuk”, vertelt Charlotte, verzorger in ZOO Planckendael.

Een opvallende soort die zelden opvalt

Met haar zwarte ‘zorro-masker’ rond de ogen en lange pluimstaart is de eikelmuis een opvallende verschijning. Toch krijgen maar weinig mensen haar te zien. Deze slaapmuis is vooral ’s nachts actief en houdt zich overdag meestal schuil. In Vlaanderen is de eikelmuis bedreigd en nemen de aantallen jaar na jaar af. Vooral het verdwijnen en versnipperen van een geschikt leefgebied speelt haar parten. “Voor een eikelmuis kan zelfs het verdwijnen van een stuk haagkant betekenen dat de verbinding tussen twee leefgebieden wegvalt”, vertelt Hans Vermeiren, ecoloog bij CORRIDOR. “Daarom kijken we niet alleen naar de dieren zelf, maar ook naar hun leefgebied en de verbindingen die ze nodig hebben.” De eikelmuis is bovendien een klein maar belangrijk onderdeel van het ecosysteem: ze eet onder meer insecten, verspreidt zaden en is zelf voedsel voor andere dieren.

Inclusief nestkast de natuur in

De verhuisdatum is geen toeval. Voor deze eerste groep is bewust gekozen voor een uitzetting vóór de winterslaap. Zo kunnen de dieren die in hun natuurlijke habitat doorbrengen. Eikelmuizen zoeken van nature beschutte plekken boven de grond, bijvoorbeeld in holtes van bomen. Voor hun verhuis hoeven ze hun vertrouwde slaapplek dan ook niet achter te laten: ze verhuizen met nestkast en al naar het bos, waar de kasten blijven hangen.

Ook na de uitzetting worden de dieren opgevolgd. Via hun individuele chip kan het team registreren welke dieren opnieuw worden waargenomen. Veldobservaties en sporen tonen hoe ze zich in hun nieuwe leefgebied vestigen. “Voor zo’n uitzetting moeten heel wat expertises samenkomen”, legt Wouter Huygens, boswachter bij het Agentschap voor Natuur en Bos, uit. “Wij zorgen voor een geschikt en goed leefgebied, ZOO Planckendael brengt zijn ervaring met genetica en soortbehoud in en CORRIDOR kent de ecologie van de eikelmuis door en door. Net die combinatie maakt zo’n uitzetting mogelijk”.

Een 30-tal om te starten

“Met de uitzetting van één groep eikelmuizen zijn we er natuurlijk niet”, vertelt Ben, coördinator dierenzorg in ZOO Planckendael. “We willen op lange termijn bijdragen aan sterke populaties die zichzelf in stand kunnen houden, zodat de eikelmuis niet uit Vlaanderen verdwijnt.” Daarom speelt naast een geschikt leefgebied ook genetische variatie een belangrijke rol. De verwantschap tussen dieren wordt in kaart gebracht en meegenomen bij toekomstige uitzettingen en het verdere soortbehoud. De eikelmuizen in ZOO Planckendael leveren bovendien waardevolle kennis op, bijvoorbeeld over hun overlevingskansen tijdens de winter.

Foto’s: Zoo Planckendael